SOS: Хятадын агаарыг "цэвэрлэгчид" буюу нүүрсэн яндангийн наймаачид


“Автомашины нүүрсэн яндан өндөр үнээр худалдаж авна” гэх зар хаа сайгүй харагдах болоод удаж байгаа.  Нүүрсэн яндан гэж юу вэ, түүгээр юу хийдэг вэ, яагаад өндөр үнээр худалдан авдаг вэ?

Нүүрсэн яндан гэдэг нь автомашины катализатор юм. Энэ нь дотроо хатуу ган болох цагаан алт, паллади, хөнгөн цагааны исэл зэрэг үнэт металл агуулдаг учраас түргэн хугацаанд NOx буюу азотын ислийн 7 нэгдэл, угаарын хий, нүүрстөрөгчийн ялгаварлалтыг багасгах зориулалттай.

Нэг хэсэг монголчууд тарваганы арьс, бугын эвэр, хүдрийн заар, орос туухай, хөргөгч өндөр үнээр авна гэсэн зарын араас хошуурч байлаа. Харин одоо хүний өөрийн машинаа ухаж, тоноод нүүрсэн яндангаа зарах болжээ. Олон нийтийн сүлжээнд тавигдсан "нүүрсэн яндан авна" гэх зар руу холбогдлоо.

НҮҮРСЭН ЯНДАН ӨНДӨР ҮНЭЭР АВНА…

Дуудлага 1. 8063…

-Сайн байна уу? Нүүрсэн яндан авна гэсэн үү, хэдээр авах вэ, надад яаралтай мөнгө хэрэгтэй байгаа юм. Яаж, хаана аваачиж өгөх вэ?

-Худалдаж авна. Машины үйлдвэрлэгдсэн оноос хамаараад үнэ нь өөр байдаг. 2007 оноос өмнө үйлдвэрлэгдсэн prius машины яндан бол 120 мянга, хойшоо бол 450 мянган төгрөгөөр авна. Бусад машиных бол арай хямдхан. Өгөөмөр зах дээр аваад ирж болно. Машинаа унаад ирвэл дор нь солиод өгнө. Таны яндангийн оригинал шүүлтүүрийг аваад, буцаагаад өөр яндан хийчихнэ гэсэн үг. Эсвэл өөр орлуулах яндан тавина. Дараа нь оношлогоонд чек асахгүй /гэрэл/ юм чинь янз бүрийн асуудал үүсэхгүй.

Дуудлага 2. 9140…

-Нүүрсэн яндан хэдээр авах вэ?

-Нэг хэсэг хүмүүсийг дуурайгаад авч байсан. Одоо хөдөө ажлаар яваа учир авч чадахгүй байна. Автомашин он залуу байх тусмаа сайн. Илүү үнэд хүрнэ. Олноор бол жинлэж авна. Нэг кг нь 80 мянган төгрөг.

Дуудлага 3. 9966…

-Зарын дагуу ярьж байна. Нүүрсэн яндан авна гэсэн үү, яаж өгөх вэ?

-Тийм ээ. Гэхдээ янданг чинь харж байж үнээ тохирно. Чи өөрөө хэдэд өгмөөр байна. Олон байвал илүү сайн. Да хүрээ зах дээр хүрч ирээд залгаарай.

Үүнээс үзэхэд нүүрсэн яндангийн гол худалдан авагчид нь "Да хүрээ", "Өгөөмөр" зэрэг техникийн захын ченжүүд бололтой. "Да хүрээ" захын сэлбэгийн худалдааны хэсэгт ирлээ. Эгнүүлэн тавьсан олон сэлбэг дунд нүүрсэн яндан харагдсангүй. Мэдээж нууцаар авч, зардаг нь илт. Худалдаа эрхэлж буй хүнээс нүүрсэн яндан авдаг ченжийн сураг олж, заасан хаягаар явж очлоо. эмэгтэй ченж байв. Тэрбээр эхэндээ ажиг сэжиг аваагүй бололтой наймаа ярьж байснаа гэнэт яриагаа өөрчлөх нь тэр. Тэрбээр “Хэн манайхыг зааж өгөв" гэж сандрангуй асуугаад "манайх авдаг байсан одоо больчихсон, тэр үед өөрсдийнхөө машинд л авсан юм, түүнээс биш цааш нь зардаггүй" гэж бувтнаад цааш явж одсон.

Тиймээс илүү мэдээлэл цуглуулахаар яндан авах дараагийн наймаачинтай уулзахаар явлаа. "Да хүрээ" зах дээр нүүрсэн яндангийн ченжийг хайгаад байх шаардлага ч гарсангүй. Захын хүнээс асуухад заагаад өгөх юм. Гэхдээ нууцаар, аяархан шивнэж хэлэх юм. Амьтны нэртэй нэгэн хүнийг тэр зааж өглөө. Уг хүн нь "Да хүрээ" захдаа л "алдартай" нэгэн аж. Нэрээр нь асуугаад явахад хүн бүхэн таньж, мэдэх юм. Явсаар зорьсон газраа ирвэл хашаан дотор машины сэлбэг, эд анги, хаягдал төмөр овоолжээ. Хажуугийн дөрвөлжин байшинд орвол өрөө дүүрэн залуус угтлаа. Хоёр талаар хуваагдаж суусан залуусын тэргүүнд биерхүү нэгэн додигор суух нь бидний хайж буй хүн аж. Амьтны нэр нь түүний хоч бололтой.  Байгаа төрх, байр байдал нь солонгос киноны мафийн толгойлогч гэмээр. Машины яндангаа зарах нэрээр түүнтэй уулзаж байгаадаа дотроо жаахан айдастай байлаа. Гэсэн ч сонирхсон асуултандаа хариулт авч чадсан юм.

НҮҮРСНИЙ ЯНДАН ХУДАЛДАН АВАГЧ /НЭРЭЭ НУУЦЛАХЫГ ХҮСЭВ/:

-Манайх нүүрсэн яндан авч байгаа. Үнэ нь 350 мянган төгрөг. Янданг чинь аваад оронд нь хятад яндан тавьж өгнө. Гэхдээ хятад яндан одоохондоо дууссан. Удахгүй урдаас 20-30 ширхэг ирнэ. Хятад янданг 250 мянгаар зардаг. Тэгэхээр чиний оригинал янданг 350 мянгаар аваад оронд нь хятад яндан тавьж өгөөд зөрүү 100 мянгыг  өгнө. Хэрэв үнэтэй гэвэл хятад яндан тавиулахгүй байсан ч болно. Яах вэ, агаар орчин болоод өөрийн чинь машинд жаахан хортой, эвдрэл гэмтэлтэй байдаг юм. Хятадууд агаарын бохирдол, утаатай тэмцэх зорилгоор замын хөдөлгөөнд утаа их хаядаг автомашин оролцуулахгүй байх хууль гаргасан. Хэрэв утаа их хаядаг машинтай оролцвол маш өндөр торгуультай. Хятад яндан угаасаа утаа сайн шүүдэггүй шүү дээ. Харин япон автомашины яндангийн шүүлтүүрт бүх элемент байдаг учир маш сайн шүүдэг. Тиймээс Хятадад яндангийн оригинал шүүлтүүр их эрэлттэй болсон. Нэг яндан дангаараа бараг таван сая гэдэг. Гэхдээ Японоос дангаар нь авахад хэцүү л дээ. Боломжтой газар нь манай Монгол байгаа юм. Монголд юу л байна Prius л байна. Монголчууд өөрсдөө мөнгөний төлөө өөрийнхөө машиныг “тоноод” барьж гүйгээд байгаа юм чинь яах вэ дээ. Авахаас биш. Гаалиар гаргах бол асуудалгүй. Алга урвуулахын хооронд л гаргачихна. Би эндээ худалдаж аваад цаанаа өгдөг хятад түнштэй. Тэр маань цааш нь дамлаж зардаг байх.

Наймааныхаа талаар нэлээд ам халсан, амьтны хочит маань "Чи олон тоогоор зарах юм уу, яндан чинь хулгайнх уу" гэж лавлав. Тэгэхээр хүмүүс бусдын янданг хулгайлаад зардаг бололтой.

Ченжийнхээс гарангуутаа автомашины нүүрсэн яндангийн цэвэрлэгээний газарт очлоо. Үйл ажиллагаа явуулаад удаагүй байгаа тус газрын эзэн бидэнд ярихдаа “Манайд хүмүүс яндан бөглөрөөд байна гээд угаалгахаар ирдэг. Гэтэл заримынх нь машин шүүлтүүргүй байдаг. Яагаад алга болсныг ч мэддэггүй. Уг нь яндангаа гаднаас нь тогшоод мэдчих боломжтой. Хөндий дуугарч байвал шүүлтүүр байхгүй гэсэн үг. Мөнгөнөөс болоод хүмүүс өөрсдөө оригинал яндангаа зараад хятад яндан тавих тохиолдол их байна. Хятад яндан хот дотор болох байх. Гэтэл хөдөө бол яагаад ч тохирохгүй. Хол газар нэг өдөр явахад  хайлчихдаг юм. Манай нэг үйлчлүүлэгч яндангаа цэвэрлүүлээд сарын дараа ахиад л бөглөрчихлөө гээд хүрээд ирсэн. Уг нь оригинал яндан цэвэрлэсний дараа бүтэн жил болдог. Гэтэл хятад яндан ойр ойрхон бөглөрөөд байдаг юм байна. Үүнээс гадна хятад яндантай машины компьютер эвдрэл их авдаг. Өөрөөр хэлбэл, машинд их халтай гэсэн үг. Цаашлаад бидний амьдарч буй агаарт маш муу. Нүдэнд харагдахгүй байгаа болохоос бид алхам тутамдаа хордож байгаа” гэв.

НҮҮРСЭН ЯНДАНГИЙН НАЙМААГ МЭДДЭГ, ХЯНАДАГ ТӨР БАЙХГҮЙ

Хууль бус энэ наймаанд хяналт тавих ёстой Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газар, машины оношлогоо хариуцдаг Авто тээврийн үндэсний төвөөс тодруулахад энэ талаар хянадаг, хариуцдаг нэг ч хүн байхгүй гэнэ.

Бүхэл бүтэн улсын хил, гаалиар зүгээр ч үгүй гарч, ороод байгаа нүүрсэн янданг хэн хянах, нэвтрүүлэх эрхийг нь Гаалийн ерөнхий газар хариуцдаг. Тиймээс бид тус газрыг зорьсон юм.

Автомашины нүүрсэн янданд цагаан алт байдаг гэдэг. Ийм мэдээлэл гарснаас хойш яндан хулгайлж, зарж борлуулдаг бүлэг этгээдүүд бий болж, цагдаа, Авлигатай тэмцэх газраас өнгөрсөн онд багагүй шалгалт хийсэн байна. Импортоор орж ирдэг автомашин нүүрсэн яндантай эсэх, мөн нүүрсэн яндан хууль бусаар хэр их гарч байгааг хяньж зохицуулах ёстой гаалийн байгууллага ямар ч арга хэмжээ авдаггүй юм байна.. ГЕГ-ын хэвлэлийн төлөөлөгч Б.Сайханзаяа импортоор орж ирж буй автомашины эд ангийг сольсон эсэхэд гаалийнхан хяналт тавих боломжгүйг хэллээ.

Тус газрын Статистикийн хэлтсийн дарга Б.ЦЭРЭН “Импортын автомашиныг гаалиар нэвтрүүлэхдээ дотоод нарийн эд ангийг нь хянаж шалгах боломжгүй. Гаалийн байгууллага эхлээд гаалиар орж ирж буй автомашиныг бензин, дизель, цахилгаан, газын байна уу гэдгийг ялгана. Ингэж ялгадгийн учир нь татвар тарифтай холбоотой. Цахилгаанаар ажилладаг бол бага, дан бензин, дизелиэр ажилладаг бол өндөр татвар ногдоно. Мөн цилиндрийн багтаамж нь хэд болохыг тогтооно. Цилиндрийн багтаамж ихсэх тусмаа татвар нэмэгдэнэ. Улмаар гадаад байдлыг нь үзэж, томоохон сэв, гэмтэл байвал гаалийн мэдүүлэг дээр нь бичдэг. Цагаан өнгөтэй, зүүн урд гэрэл нь хагархай гэхчлэн тэмдэглэнэ. Автомашиныг гаалиар орж ирсний дараа улсын дугаар авч, замд гардаг. Тиймээс оношлогооны газарт очиж эд анги нь бүрэн бүтэн байгаа эсэхийг тогтоолгох боломжтой. Тэнд жинхэнэ оношлогоог мэргэжлийн өндөр зэрэгтэй инженерүүд тусгай төхөөрөмжөөр хийдэг” гэв.

Улаанбаатарчууд бид утаа, агаарын бохирдлыг зөвхөн гэр хорооллын айл, яндан, нүүрс зэрэгтэй холбож ойлгодог бол агаарын бохирдлын өөр нэг шалтгаан нь автомашины хорт утаа юм. Энэ нь автозамын хөдөлгөөнд оролцож байгаа 500 мянга гаруй  автотээврийн хэрэгслээс ялгарч буй утаа, угаарын хий. Автомашинаас ялгарсан утаа нь дотроо 200 гаруй хорт бодис агуулдаг ба агаарын бохирдлын арав хуваасны нэгийг бүрдүүлдэг ч хор хөнөөлийн хэмжээгээр дээгүүрт бичигддэг байна. Салбарын мэргэжилтнүүдийн тооцооллоор өнөөдөр Улаанбаатар хотод нийтийн тээврийн үйлчилгээнд зорчиж буй 1000 гаруй автобус байгаа эдгээр нь жилд 64 тонн хөө тортог агаарт цацаж, түүгээр нь бид бүхэн амьсгалж байна.

ИХ БРИТАНИД  2019 ОНД КАТАЛИЗАТОРЫН ХУЛГАЙН 2,894 ГОМДОЛ БҮРТГЭГДЖЭЭ

Нүүрсэн яндангийн хулгай ганцхан Монголд ч байдаггүй аж. Дэлхийн олон улс оронд нүүрсэн яндангийн хулгай бүртгэгддэг бөгөөд сүүлийн нэг жилийн хугацаанд огцом өсч, хоёр дахин нэмэгджээ. Тухайлбал, Их Британид 2019 онд л гэхэд катализаторын хулгайн 2,894 гомдол бүртгэгдсэн нь өмнөх оныхоос даруй хоёр дахин өссөн үзүүлэлт аж. Энэ бүхнээс үүдэн сүүлийн жилүүдэд дэлхийн улс орнуудад машины катализаторыг бага үнээр худалдан авч цааш нь дамлан зарах, үүнээс үүдсэн хулгай эрчимтэй нэмэгдэх болжээ.

Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн үнэт металлын зах зээл дээр паллади /химийн тэмдэглэгээ нь Pd/ хэмээх металл ихэд эрэлттэй байх болжээ. Нийлүүлэлт нь эрэлтээ гүйцэхгүйн улмаас үнэ нь ч тогтмол өсч, одоогийн байдлаар унци тутам нь алтнаас 300 орчим ам.доллараар үнэтэй буюу 1877 ам.долларын ханштай байна. Гаднаас нь харахад мөнгөлөг цагаан өнгийн уг металл нь ялангуяа автомашин үйлдвэрлэлийн салбарт эрэлт ихтэй, олдоц ховортой эд аж. Учир нь, энэ үнэт металл нь машинаас ялгарах хорт утааг шүүгч катализатор буюу яндангийн шүүлтүүрийн гол түүхий эд болдог байна. Паллади нь автомашины яндангаар орж ирж буй шатсан агаарыг исэлдүүлэх замаар цэвэрлэж агаарт ялгаруулж буй хорт утааны хэмжээг багасгахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг байна.

Азотын исэл нь агаар мандлыг гэмтээгч, озон болон хүчиллэг бороог үүсгэдэг NO2 буюу азотын давхар ислийг агуулж байдаг. Мөн энэ төрлийн нэгдлийг зөвхөн автомашинууд 50 хувь хүртэл үйлдвэрлэдэг. Тухайлбал, нэг суудлын машин нэг км замыг туулахад 0,43 грамм, 10 мин түгжрэлд зогсоход 0.59 грамм азотын исэл ялгаруулж агаар мандлыг бохирдуулдаг ажээ.

Үргэлжлэлийг эндээс...

Эх сурвалж: news.mn

twitter share 0
Таны ямар жилтэй вэ?
Та Like дарж саналаа өгсөн ч таны санал нэмэгдэхгүй байвал Confirm дээр дарж саналаа баталгаажуулна уу! Та саналаа өгсөнөөр Facebook дээрээ өөрийн жилийн зурхайг хүлээн авч байх болно.
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд anews.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.